Ei article thiltum tak chu computer in file chi hrang hrang hai iengtinam a hriet hrang thei a? Annawleh, iengleia thlalak (.jpg) i double click pha leh photo viewer in a hung hawng nghal thei am ana? MP3 Player annawleh, Video player in iengleia a hung hawng naw am ana? Annawleh, a hmangtu eini ngei khawmin iengtinam file chi dang dang hai ei hrietthiem thei dan ding ei hrilfie tum ding a nih. Hi hi i hrietthiem a ni chun computer hri (virus) a inthawk khawmin nasatakin in venghim thei ding a nih.
English chun a hrilfie an hawi a, sienkhawm Hmar tawng chun chu hrilfie intak deu deu khawm a lo um el thei. Sap tawng le Hmar tawng inkawpin Computer term hai ei hung hrilfie tum ding a nih. Ei thupui ah hei lut chawt ei tih.
Iengleia File Type hi a um kher a ngai am ana?
File Type hin ieng ang file am ani a ti a hrilfie. File Type hmang lei hin video, thlalak, application, data, le a dang dang hai computer le a hmangtu in a hriet hrang thei cho anih.
File Type ei ti hi iem ana/Iengtinam hre thei ka ta?
Ei hrietthiem theina dingin hienghin hei hril inla. Thingthingrem(almirah) lien tak sungah drawer tamtak a um a, a then chu pawisa siena, a then chu zakuo thlep thap a ei siena, a then hanger a khai hai siena, le a dang dang a um. Thingthingrem hei hawng charin a drawer kha ieng siena am ana ti i hriet thei nghal. Chuong ang bawkin computer sunga khawm hin thil (file) tamtak a um a, chuong hai chu computer in a hriet hrang dan chu file type hi a nih. File hming tawpa dot(.) le thumal 3 annawleh 4 hai hi a file type anih.
Fig1. File pakhat phawt phawt right-click la chun Properties click rawh.
Fig2: Hieng ang deu hin window pakhat hmung i tih.
Fig 2 a hin a file hming chu 099691115819153 anih a, a file type chu .jpg a nih; chu chu “file of type image” tina a nih. Hieng ang hin file type dang dangin extension (.xxx) chi dang dang an nei seng a, file type tin hin umzie a nei seng bawk a nih. Hi hi anih file type ei ti chu.
**Note: Properties window a inthawk hin thil dang dang hieng, a file lien zie (file size), a file umna (file location), a file siem ni (creation date), a file attribute hieng read-only, hidden, archive ti hai ei hriet thei vawng a nih.
——————-
Right-Click a properties en kher kher cho hi lampui um sun a ni nawh. I nuom chun file extension hai hi suklang zing dingin i siem thei. Chu ding chu hieng hin thaw rawh:
Start->Control Panels->Folder Options->Refer Figure 3
Figure 3: Make sure the “Hide extensions of known file types” is UNCHECKED. Then click Apply or OK.
Chun hidden files hai suklang i nuom chun “Show hidden files and folders” khi select bawk rawh.
—————
Opens With ti hi ieng tina am ana?
Almirah tekhin thu kha hei la nawk inla, drawer tinin chabi (key) an nei seng angin computer a file type tin hin an thil hril tum tak translate thei ding program an nei seng a nih. Hieng program hai hi an um naw chun computerin file hai hi ienga ding khawm a ti naw a, a hmang dan ding khawm a hriet chuong naw a nih. Figure 2 a khin ei en nawk chun .jpg ang hrim hrim file type khi “Windows and Fax Viewer” in a hawng ding tina a nih.
Ei hrietthiem theina dingin, Microsoft Word hi program anih. Microsoft Paint, Photoshop hai khawm program vawng an nih. Anachu Microsoft Word file (.doc/.docx) hai hi Photoshop in a hawng thei thak nawh. Chuleiin file hrim hrim indik taka hawng le process an ni theina dingin indik taka program leh associate hlak ding a nih.
The button labeled “CHANGE” will help you change the file association, using which you can change the default file association for any .jpg file (in this example) to any other available program in the computer.
**Confused? Entirna dang hei la nawk ei tih.. MP3 CD venga inthawkin i ruol haiin an hung chawi a, i ruolpa computer a chu kha CD sunga MP3 (Nienglawmkim – Jerusamel.mp3) kha i double clik kan Windows Media Player in a hung play si, i computer ah i hei click ve chun “Winamp Player” annawleh “VLC” annawleh “PowerDVD” in a hung play ta dai el, ieng lei am ning a ta??? A san chu i computer a khan .mp3 filetype hai kha Opens With property a dang lei a nih. I thleng nuom chun “change” click la, chun “Windows Media Player” select la, CD music i double click nawk pha pha chu Windows Media Player in a hung play ve ding an tah.
File Type/File Extension inlar deu deu hai
File type tamtak a um a, an lar zuol bik hai chu hieng:
- .exe (Executable) : Hieng file hai sunga hin computer in a thaw ding (steps of instructions) tamtak a um hlak leiin a siemtu le a thlitum hrietchieng naw chun fimkhur taka hmang hlak ding a nih. Virus siemtu haiin an hmang tangkai hlak a nih.
- .jpg/.jpeg/.png/.gif/.tiff : Hieng file hai hi thlalak (photos) annawleh lim (image) an nih. Milim ringawt an ni leiin tithawng an um kher nawh.
- .mp3/.dat/.avi/.mpg/.mpeg/.wmv/.flv/.3gp : Hieng hai hi multimedia file an lar pawl chu an ni nawk a, hieng file hai hi Music annawleh Video, computer le mobile a hmang thei ding hai an nih. Milim ang bawkin tithawng an um hranpa chuong nawh. (.dat hi data file tina khawm a nih)
- .doc/.docx/.xls/.xlsx/.pst/.ppt/.pps : Hieng hai hi Microsoft Office file hai an nih. .ppt/.pps hai hi Powerpoint presentation file an ni a, fimkhur a ngai nawk em em. A tlangpuiin presentation hai hi user interaction a tam el khelah, program injection a um hlak leiin fimkhur takin clik hlak rawh. Virus dam a um nuom hlak a nih.
.bat (batch files) : Hieng file hai hi .exe hai ang tho a computer in a thaw ding program (set of instructions) nei hlak an nih a, .exe in thil a thaw theina hmuna khawm .bat hai hin thil an thaw thei hlak leiin computer a ding chun file pawimaw tak an ni a nih. An pawimaw ruol ruolin pangzat an um a, a sunga commands um hai hriet fie naw chun a click khawm click sin lo el ding a nih. Hieng a ni lei hin programmer/developer hai chun hi file hi hidden (attribute) in an sie hlak reng a nih.- .inf
: A tlangpuiin hieng files hai hi an ti um nawh a, information file cho an ni lem. Sienkhawm autorun.inf an ni pha chun fimkhur an ngai em em. Folder/pen drive/external USB hard drive/CD le a dang dang hai hrim hrim computer in a process ding hin a folder sunga file um hai a check hmasa zet hlak a nih. Chun autorun.inf a lo um pal chun autorun.inf in thaw ding a ti ang takin a thaw hmasa zet hlak anih. Hi thithawtheina hi virus siemtu tamtakin hmangtangkaiin virus semdar na in an hmang hlak a nih. Pendrive i double click charin virus a um a ni chun autorun.inf a um ngei ngei sa a nih, hi autorun hin computer kuomah virus kha (dan naranin .exe/.bat files) kha execute hmasa phawt dingin a hril a, chu zoah folders hai a hung suklang cho hlak. Chu huna chun virus chu i computer ah a lo lut der ta hlak a nih. Fimkhur taka external devices/storage devices hai hi hmang hlak ding a nih.
Awleh file type a sing tel um lai5 vel cho ei hung hril lang a, sienkhawm hieng tarlanga um hai hin ei thiltum tak FileType umzie inhriettirin a hrilfie ngei ei beisei. A la hre belsa nuom dam ei um ani chun indawn thei zing ka nih a, chu khelah, google hai hmanga self research thaw thei zing a ni bawk a nih. Zawna hai comment hmangin indawn thei zing a ni bawk… ‘i hriet rawn po leh a hre lo hai hril hlak rawh’..
Hmar Tlangval







