Article ziek ngai rak naw khawm ni sien hei ziek ve reng reng lang ka tia ka hung ziek a nih. Tawng dang dangin tam ta hle sienkhawm eini Hmar tawng ngeiin hei nei ve reng reng inla nuom a um a, a lo hlawkpui dam ei um a ni chun thil lawmum ah ngai ei tih. Thil dang hril sei det duot loin ei thupui ah lut chawt lem ei tih.
Computer virus hi iem a na?
Computer virus ei ti hi program ziek thiem (programmer) haiin an ziek hlak a nih. Program ei ti hi computer in a thawding inhriettir (set of instructions) tina el a nih. An thawk dan an ang vawng kher nawh. Computer virus hi a ti um el ni loin a hnawksak em em a nih. Hieng a hnuoia hai hi an thawkdan tlangpui chu a nih:
- Computer a thil umhai sukse in hmang tlaklo a insuo hlak chi
- Computer a password annawleh file i save hai a ruk te a lo lakhawm a virus siemtu kuoma thawn hlak chi. Hieng virus hai hin bank website a dam annawleh i email check dinga password i type huna i keyboard keys hai an lo inchik thei vawng a nih.
- Hnawksak reng reng a khawsa chi. Entirnan: Website dang dang a redirect hlak annawleh thil i thaw tum naw naw in thaw tir hlak chi.
- I thil inhawk zawng lo enthla a, kha dungzui a advertisement hung popup hlak chi
Iengtinam virus ka kai thei a?
Virus kai thei dan kawng tamtak a um:
- Abiktakin eini Hmar ruol chu hieng pendrive hmanga file in thawn, video/music laksawng ti dam ei ching em em. Hieng hai hi virus hmangruo a ni hrim a nih.
- Website a advertisement tam tak, eg. Free scanner, free cleaner, booster, ei ti hai FREE ti word hmanga user mawl tak tak hai lungril lakpeng hi a thil tum tak a nih. A hre loin lo click ta ang inla, chu zo minute 2/3 hnung chun virus hri a lo invawihai lai a lo thang ve el ding a ni tah. Chun website reng reng virus nei chi a um nawk a, virus hri invawi website visit lei ringawt a inthawk khawmin an kai thei.
- Software thenkhat install changin add-ons annawleh advertised program chiterek, annawleh virus kai sa software install chun virus a kangzap nghal bawk.
- Chain-email tam tak hin virus hri a phur hlak bawk, hieng ang email hi a email i receive hin virus i kai el nawh a, a link annawleh content iemani i click fuk pha i kai lem hlak bawk.
- le a dang dang
Antivirus siemtuhaiin iem an thaw a?
Hieng ang lawma virus kai a awlsam ruol ruol hin antivirus siemtu hai chun thang an lak nasa em em. Thil mak dangdai tak pakhat chu anni ngei khawm hin virus thenkhat test na dingin an release ve hlak bawk. A hrietthiem an tak em em anih. Computer virus dodal na ding hin anti-virus company tamtak chun virus siem thiem hai bawk an hotu dingin an ruot nawk hlak bawk. Computer khawvel a chu an keimat kuol vawng leiin virus hin bo chin tak tak a nei naw ding a nih.
Iengtinam virus laka inthawk invengfimkhur thei ka ta?
Thil awlsam tak ni sien khawm a hre lo ta ding chun thil harsa tak a ni nawk thung. Step thenkhat thaw dinga thaa ka hriet ve hai ka hung suklang ding a nih. Hieng step hai hi i thaw vawng hnung khawma virus chu a lan kai thei tho a nih, sienkhawm nasatakin virus laka inthawkin a veng him ding che a nih.
- File i click hma in iem ana a extension hriet hmasak a pawimaw. A chan chun Folder pangai ang deua i sawn hai khawm .exe an lo ni nuom view a nih. New Folder virus ei ti ang deu hai chi kha. Computer files le file type hrietthiem
- Pendrive/external device a file ringhla um deu deu hai chu manual delete hmak hmak ding. Computer files le file type hrietthiem
- pendrive/ext device/folders a inthawka autorun.inf file hai delete ding . Pendrive thenkhat chun an software thawkna dingin autorun.inf an sie hlak a, chuong a ni si naw chun dannaranin pendrive chun autorun.inf a nei ding a ni nawh. I delete nuom a ni chun hi command hi run rawh del x:/autorun*.* /f /s /q /a . Hi command hin autorun ti hming put reng reng files hai a delete vawng ding a nih. x: hi i pendrive driveletter a ni ding a nih.
- CD/DVD computer a thun changin SHIFT key iemani chen inthla loa hmet hin CD a inthawka automatic a program run ding hai po po a that vawng bawk.
- Anti-Virus tha tawk tak nei a update zing bawk ding. Ieng ang antivirus am? (coming soon…)
Hieng po khela hin Operating System dang dang ah virus a thawk dan an ang naw hlak bawk. Windows XP hi virus in a attack rawn tak a, a san chu a that naw lei ni lo in, a hmang tu an tam em leiin a suksiet dan inhawi lem hrie an tam tawk tah tina a nih. Linux based OS hai ruok chu virus in a la attack bek bek nawh, sienkhawm a hmangtu hung tam an ta, XP ang tho la hung ni ve el a tih.
Hieng a chunga steps thenkhat hai hi tha taka ei hriet hne a, uluk taka ei enkawl zing chun virus laka inthawk nasatakin ei in venghim thei ding a nih.
Virus kai ta hnung iengtin am sukfai thei ka ta? (coming up..)





